Zbudowałeś firmę lub zgromadziłeś majątek i stajesz przed kluczowym wyzwaniem: jak mądrze przekazać go kolejnym pokoleniom, chroniąc go przed podziałem i sporami? Jak efektywnie pomnażać aktywa, reinwestując zyski z dywidend czy akcji bez płacenia za każdym razem podatku od zysków kapitałowych? Odpowiedzią, która zrewolucjonizowała polskie prawo i stała się prawdziwym hitem, jest fundacja rodzinna.
To potężne narzędzie, które pozwala nie tylko zaplanować wielopokoleniową sukcesję i zabezpieczyć majątek przed wierzycielami, ale także oferuje ogromne korzyści podatkowe. Z naszego przewodnika dowiesz się krok po kroku, czym jest fundacja rodzinna, dla kogo jest przeznaczona i jak ją założyć.
Dlaczego fundacja rodzinna to gorący temat i Twój potencjalny klucz do sukcesu w organizacji mądrej sukcesji?
Na mocy ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej do polskiego porządku prawnego została wprowadzona zupełnie nowa, w wielu aspektach wręcz rewolucyjna instytucja prawna – fundacja rodzinna. Jej rewolucyjny charakter polega na tym, że stanowi doskonałą odpowiedź na potrzebę jaka powstała w polskim społeczeństwie związaną z sukcesem ekonomicznym wielu rodzinnych przedsięwzięć gospodarczych a dotyczącą sukcesji i zapewnienia dalszego rozwoju firm w kolejnych pokoleniach.
Jak trafnym okazało się wprowadzenie tej instytucji prawnej do polskiego systemu prawnego świadczy fakt, iż obecnie na wpis do rejestru fundacji rodzinnych czeka się ponad 7, 8 miesięcy i to pomimo wzmocnienia kadrowego Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim gdzie w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej kieruje się wniosek o wpis (Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim jest jedynym sądem w Polsce, który dokonuje wpisu fundacji do rejestru fundacji rodzinnych).
Fundacja rodzinna nie ma nic wspólnego z działalnością charytatywną prowadzoną przez fundacje (fundacje o charakterze dobroczynnym) i jej celem też nie jest działalność pożytku publicznego. W przeciwieństwie do fundacji o charakterze dobroczynnym celem fundacji rodzinnej jest zaspokajanie potrzeb ekonomicznych fundatora, członków najbliższej rodziny fundatora, a po śmierci fundatora także w kolejnych pokoleniach zaspokajanie potrzeb ekonomicznych następców prawnych fundatora i członków jego najbliższej rodziny. Zasady wsparcia członków najbliższej rodziny fundatora i kolejnych pokoleń określa statut fundacji rodzinnej, który niemal dowolnie kształtuje fundator.
Cel fundacji rodzinnej określa fundator w sposób całkowicie autonomiczny i może tak ukształtować zasady działania fundacji rodzinnej, aby był on realizowany w kolejnych pokoleniach.
O ogromnym powodzeniu fundacji rodzinnej zdecydowało doskonałe rozpoznanie potrzeby wielu przedsiębiorców oraz inwestorów i zaproponowanie rozwiązania, które niemal w pełni zaspokaja tę potrzebę. Dodatkowo o powodzeniu fundacji rodzinnej przesądzają także duże korzyści podatkowe jakie można uzyskać inwestując w ramach fundacji rodzinnej. Dlatego warto zainteresować się tą instytucją właśnie teraz.
Celem niniejszego artykułu jest krótki przewodnik, prowadzący krok po kroku, dla osób chcących zrozumieć i założyć własną fundację rodzinną. Dzięki zapoznaniu się z tym artykułem będziesz mógł podjąć decyzję, czy skorzystać z tego rozwiązania aby zabezpieczyć Twój majątek i biznes na kolejne pokolenia. I skorzystać z dużych korzyści podatkowych, co jest niewątpliwie bardzo atrakcyjne.
Niewątpliwie fundację rodzinną można uznać za polski hit prawny 2025 gdyż przyjęte rozwiązania prawne i podatkowe i wielość dostępnych opcji rozwiązań czynią ją bardzo atrakcyjnym rozwiązaniem także dla osób mieszkających w innych rezydencjach podatkowych.
Fundacja rodzinna – co to właściwie jest i dla kogo?
Fundacja rodzinna – co to jest? Czym jest fundacja rodzinna?
Fundacji rodzinnej nie powinieneś mylić z fundacją prowadzącą działalność pożytku publicznego, czyli z fundacją prowadzącą działalność charytatywną, społeczną, dobroczynną.
Fundacja rodzinna jest podmiotem prawnym i w swojej konstrukcji organizacyjnej (na poziomie organów fundacji rodzinnej) jest zbliżona do spółki z o.o. Na poziomie organizacyjnym jest osobą prawną i ma tym samym własny majątek, ma organ zarządzający, ma organ o podobnym charakterze jak zgromadzenia wspólników, czyli zgromadzenie beneficjentów. Może też mieć organ nadzorujący, radę nadzorczą. W zakresie organów fundacji rodzinnej jest ona zbliżona do organizacji i struktury spółki z o.o.
Dzięki nadaniu osobowości prawnej fundacja staje się niezależnym od fundatora właścicielem swojego majątku (wyłącznym właścicielem majątku fundacji rodzinnej) i staje się inwestorem, inwestującym wprowadzone, wniesione przez fundatora aktywa.
I dzięki odrębnej od fundatora osobowości prawnej fundacja rodzinna zasadniczo nie odpowiada za zobowiązania fundatora, członków jego najbliższej rodziny oraz za zobowiązania spółek handlowych, w których fundator jest wspólnikiem, czy innych podmiotów prawnych.
Główny cel fundacji rodzinnej. Po co powołuje się fundację rodzinną?
Fundację rodzinną powołuje się, aby wnieść rodzinny majątek, najlepiej o charakterze inwestycyjnym, przynoszący stały przychód i poprzez mądre zarządzanie doprowadzać do pomnażania majątku fundacji rodzinnej. Powinno się to odbywać zgodnie z wolą fundatora wyrażoną w statucie, ewentualnie akcie założycielskim.
Dzięki pomnażaniu majątku, dzięki przychodom uzyskiwanym z majątku fundacji rodzinnej, będzie ona powiększała swoje aktywa. Należy podkreślić, iż – co jest niezwykle istotne i stanowi ogromną zachętę do założenia fundacji rodzinnej – będzie się zasadniczo odbywało to bez opodatkowania przychodów podatkiem CIT. Fundacja będąc uprawniona do prowadzenia w zdefiniowanym na mocy ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej zakresie działalności gospodarczej, inwestuje i pomnaża majątek bez opodatkowania podatkiem CIT. W momencie, w którym fundacja rodzinna powiększa swoje aktywa dzięki wypracowanej nadwyżce może – zgodnie z wolą fundatora wyrażoną w statucie – spełniać określone świadczenia na rzecz beneficjentów fundacji rodzinnej. Beneficjentem fundacji rodzinnej zostaje zasadniczo fundator oraz członkowie jego najbliższej rodziny.
To jest główny cel fundacji rodzinnej – wsparcie rodziny i jej poszczególnych członków, którym fundator nada status beneficjentów. Fundację rodzinną powołuje się zatem w celu gromadzenia mienia, ochrony tego mienia i zarządzania nim zgodnie z wolą fundatora, a następnie spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Odgrywa ona także znaczącą rolę w planowaniu sukcesji międzypokoleniowej ponieważ pozwala na zachowanie w całości rodzinnego majątku inwestycyjnego i zapobiega jego podziałowi w procesie dziedziczenia.
Kto może być fundatorem fundacji rodzinnej?
Fundator inicjuje założenie fundacji rodzinnej. Następuje to w akcie założycielskim. Następnie nadaje statut fundacji rodzinnej i wnosi mienie o wartości co najmniej 100.000 zł, opisane w statucie, na pokrycie funduszu założycielskiego. Fundusz założycielski stanowi początek majątku fundacji rodzinnej. Na tym się może zakończyć rola fundatora gdyż może on przekazać władzę w fundacji beneficjentom, którzy są wskazani w statucie przez fundatora i którzy uzyskają uprawnienie do powoływania członków organów fundacji.
Fundator musi być osobą fizyczną, posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych. Nie może to być spółka, osoba prawna, czy inna fundacja. Fundatorem fundacji rodzinnej może być tylko osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych.
Istnieje możliwość ustanowienia fundacji przez większą ilość fundatorów. Kwestię sensowności tego rozwiązania należy rozpatrzyć z punktu widzenia relacji rodzinnych pomiędzy każdym beneficjentem fundacji rodzinnej a każdym fundatorem. Ma ona duże znaczenie podatkowe.
Kto może zostać beneficjentem fundacji rodzinnej?
Beneficjentem fundacji rodzinnej jest osoba fizyczna, która jest uprawniona do otrzymywania świadczeń z fundacji rodzinnej. Status beneficjenta może wynikać ze statutu lub wynikać z innego sposobu w jaki następuje ustanowienie beneficjenta, zgodnie ze statutem np. z oświadczenia fundatora. Najczęściej będą to członkowie najbliższej rodziny fundatora, ale także inne osoby fizyczne. Mogą to też być organizacje pożytku publicznego (jeśli statut tak przewiduje). Beneficjent jest uprawniony do uzyskiwania świadczeń z fundacji rodzinnej oraz może być uprawniony – chociaż to nie jest konieczne – do udziału w zgromadzeniu beneficjentów. Na tym się zasadniczo kończy rola beneficjenta.
Główne zalety fundacji rodzinnej.
Sens założenia fundacji rodzinnej jest związany z jej czterema głównymi zaletami.
Pierwsza zaleta to ochrona majątku wniesionego przez fundatora i członków rodziny fundatora. Majątek, który wnosi fundator lub członkowie jego rodziny do fundacji rodzinnej, stając się jej własnością podlega ochronie przed roszczeniami wierzycieli fundatora. Od tej zasady istnieją pewne wyjątki, jednak jedną z głównych zalet fundacji rodzinnej jest to, że majątek podlega ochronie nawet przed wpisem fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych. Prawo do majątku fundacji rodzinnej podlega ochronie przed roszczeniami jakie mogą się pojawić względem fundatora, nawet jeżeli właścicielem majątku jest fundacja rodzinna w organizacji i niezależnie od wartości mienia wniesionego przy zakładaniu fundacji lub w późniejszym okresie czasu.
Druga zaleta to korzyści podatkowe polegające na możliwości reinwestowania majątku bez podatku. To sprawia, że fundacja rodzinna stała się hitem i będzie hitem 2025 r. i w latach kolejnych gdyż pozwala na reinwestowanie środków bez pomniejszania przychodów o podatek dochodowy CIT. Całość uzyskiwanego przychodu np. z najmu, ze sprzedaży akcji, ze sprzedaży udziałów, z dywidendy (także spółek giełdowych) może być reinwestowana przez fundację rodzinną i nie podlegają opodatkowaniu podatkiem CIT.
Trzecia zaleta to nieograniczone wręcz możliwości uregulowania zasad sukcesji i zasad wypłacana świadczeń na rzecz beneficjentów fundacji. Fundator ma możliwość uregulowania według własnych reguł zasad przyznawania świadczeń na rzecz beneficjentów, zasad na jakich funkcjonuje zgromadzenie beneficjentów, zasad nabywania statusu beneficjentów fundacji.
Czwarta zaleta to zabezpieczenie majątku wniesionego przez fundatora i pomnażanego dzięki działalności inwestycyjnej w fundacji rodzinnej przed podziałem w związku z dziedziczeniem. Majątek wniesiony do fundacji rodzinnej uniezależnia się od osoby fundatora i nawet w wypadku jego śmierci nie podlega podziałowi w związku z procesem dziedziczenia po fundatorze lub jego następcach prawnych.
Zakładanie fundacji rodzinnej krok po kroku – od pomysłu do rejestracji
Krok 1: Świadoma decyzja i określenie celów
Na początku zastanów się: po co Ci jest fundacja rodzinna? Czy chcesz inwestować na giełdzie, nabywać i zbywać jednostki funduszy inwestycyjnych, kupować akcje, pobierać dywidendę i unikać najbardziej bolesnego dla inwestorów podatku Belki?
Czy poszukujesz rozwiązania, aby móc reinwestować dywidendę z Twojej spółki bez podatku? Aby wypłacać dywidendę ze spółek handlowych, których fundacja rodzinna jest wspólnikiem i reinwestować pozyskane środki bez obciążeń podatkowych?
Czy też chcesz wprowadzić jasne i przejrzyste zasady sukcesji Twojego majątku i utrwalić Twoją wolę na wiele pokoleń?
Czy też zależy Ci, aby zabezpieczyć Twój majątek prywatny przed wierzycielami w razie niepowodzeń w biznesie?
Czy chcesz rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej w fundacji rodzinnej na zasadach wynikających z ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej i uzyskiwać przychody bez opodatkowania?
Najlepszą wiadomością jest to, że zakładając fundację rodzinną możesz osiągnąć wszystkie te cele i je realizować w jednej, Twojej fundacji rodzinnej.
W statucie fundacji możesz też określić szczegółowy cel fundacji rodzinnej, który chcesz osiągnąć, który w przyszłości każdy członek organu fundacji rodzinnej będzie zobowiązany realizować, aczkolwiek w większości wypadków nie ma on charakteru zawężającego zakres działalności fundacji rodzinnej lecz raczej powinien mieć charakter otwarty. O ile oczywiście nie spowoduje to braku realizacji ogólnego celu czyli zarządzania majątkiem fundacji rodzinnej w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz.
Praktyczna porada: jeżeli myślisz o założeniu Twojej fundacji rodzinnej – warto spisać swoje oczekiwania i cele i przedyskutować je zarówno z adwokatem i doradcą podatkowym. Założenie fundacji rodzinnej to nie tylko kwestie prawne. Jest to na tyle skomplikowany twór prawno-podatkowy, że bez udziału doradcy podatkowego w procesie jej tworzenia nie jest możliwe profesjonalne przeprowadzenie tego procesu.
Krok 2: Założenie fundacji rodzinnej – wybór fundatora, fundatorki
W wielu wypadkach wybór fundatora lub fundatorki fundacji rodzinnej jest oczywisty. Zostaje nim głowa rodziny, twórca lub twórczyni przedsięwzięć gospodarczych, właściciel, właścicielka rodzinnych aktywów inwestycyjnych. Dobrym rozwiązaniem jest gdy fundatorami zostają małżonkowie.
Jednakże w niektórych wypadkach układ planowanych świadczeń na rzecz beneficjentów i wybór grona beneficjentów wymaga wyjścia pokolenie wyżej. Wybór ten powinien zostać dokonany w sposób przemyślany – głównie ze względów podatkowych.
Wynika to z faktu, iż wybór fundatora jest to właściwie jedyna decyzja jakiej nie można w przyszłości zmienić, a ma ona istotne konsekwencje podatkowe dla opodatkowania podatkiem PIT lub uzyskania zwolnienia od tego podatku świadczeń wypłacanych beneficjentom. Dlatego też ta decyzja musi być w sposób wyjątkowy przemyślana.
Krok 2: Sporządzenie statutu – konstytucja Twojej fundacji
Statut fundacji rodzinnej to rzeczywiście najważniejszy dokument przesądzający o organizacji oraz rolach poszczególnych członków rodziny w fundacji rodzinnej. Jest to kluczowy dokument regulujący funkcjonowanie fundacji rodzinnej, podpisywany w formie aktu notarialnego.
Działania fundatora ustanawiającego fundację w akcie założycielskim i nadającemu jej statut powodują powstanie fundacji rodzinnej w organizacji. Od tego momentu fundacja może nabywać mienie i powinna zostać zgłoszona do rejestru fundacji rodzinnych.
Co musi zawierać statut? Statut fundacji rodzinnej powinien zawierać nazwę fundacji rodzinnej (musi zawierać określenie „Fundacja Rodzinna”), siedzibę, szczegółowy cel, zasady działania organów fundacji, listę beneficjentów lub sposób ich określania, zasady spełniania świadczeń. Aczkolwiek to tylko wymogi ustawowe. Najważniejsze jest to, co jest Twoim celem i jak chcesz aby członkowie Twojej rodziny uczestniczyli w świadczeniach z fundacji rodzinnej. Te kwestie zawsze są precyzyjnie dopracowywane w ramach procesu tworzenia fundacji rodzinnej.
Krok 3: Oświadczenie o ustanowieniu fundacji i wniesienie funduszu założycielskiego oraz dalsze działania organizacyjne
Podpisując statut składa się, także w formie aktu notarialnego, oświadczenie woli o ustanowieniu fundacji rodzinnej. Dokonuje się tego w akcie założycielskim.
Kolejnym ważnym krokiem przed złożeniem wniosku do sądu w celu wpisu do rejestru fundacji rodzinnych jest uzyskanie numeru REGON, NIP, dokonanie wpisu w rejestrze CRBR i założenie rachunku bankowego. Są to czynności, które wykonujemy dla klientów, aby zaraz po podpisaniu statutu fundacji rodzinnej a przed złożeniem wniosku do rejestru fundacji rodzinnych mogli w pełni uczestniczyć w obrocie gospodarczym.
Po wykonaniu ww. działań następuje wniesienie funduszu założycielskiego przez fundatora lub fundatorów. Na pokrycie funduszu założycielskiego powinno zgodnie z przepisami ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej zostać wniesione łącznie mienie o wartości mienia wniesionego co najmniej 100 000 PLN. Wnosząc mienie trzeba określić jego wartość rynkową oraz podatkową.
Najczęściej nasi klienci wnoszą środki pieniężne, czy to do kasy fundacji czy też na rachunek bankowy fundacji rodzinnej aczkolwiek na pokrycie funduszu założycielskiego mogą zostać wniesione także pieniądze w walucie obcej, papiery wartościowe, udziały w spółkach, nieruchomości.
Wniesione aktywa są podstawą do rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej w ramach fundacji rodzinnej.
Krok 4: Wpis do rejestru – narodziny fundacji
Aby fundacja rodzinna w organizacji nie utraciła podmiotowości prawnej, aby nie musiało dojść do działań polegających na rozwiązaniu fundacji rodzinnej powinna zostać wpisana do rejestru. Istnieje więc konieczność wpisu do rejestru fundacji rodzinnych, aby nie utracić korzyści jakie wiążą się z jej założeniem.
Sądem właściwym do złożenia wniosku o wpis fundacji do rejestru fundacji rodzinnych jest Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim (jedyny sąd rejestrowy dla fundacji rodzinnych w Polsce).
Procedura złożenia wniosku do rejestru fundacji rodzinnych jest skomplikowana ponieważ polega na przygotowaniu i złożeniu wielu dokumentów a pewne aspekty proceduralne są regulowane przez ustawę o fundacji rodzinnej z 2023 r., kodeks postępowania cywilnego (KPC) i inne akty prawne.
Wpis fundacji rodzinnej następuje w oparciu o inaczej rozumiane zasady niż w przypadku spółek handlowych.
Skutek wpisu – fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną z dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru.
Ile trwa oczekiwanie na wpis do rejestru fundacji rodzinnych?
W okresie od maja 2022 r. do lipca 2025 r. czas oczekiwania na wpis do rejestru fundacji rodzinnych wahał się od 3 miesięcy do 9 miesięcy. Oczekiwanie na wpis fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych w lipcu 2025 r. trwa około 8, 9 miesięcy. Proces ten można przyśpieszyć, co musi być uprzednio uzgodnione z fundatorem.
Czym jest „fundacja rodzinna w organizacji”?
Fundacja rodzinna w organizacji to fundacja uzyskująca podmiotowość prawną (lecz nie osobowość prawną), po podpisaniu przez fundatora aktu ustanowienia oraz statutu. Następuje to jeszcze przed rejestracją fundacji rodzinnej. Fundacja może w tym okresie założyć rachunek bankowy, uzyskać numer REGON, NIP, rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej, nabywać mienie, inwestować, założyć rachunek brokerski, nabyć akcje od fundatora, przyjmować darowizny. Fundacja rodzinna w organizacji może już zostać wyposażona w majątek przez fundatora i ewentualnie członków jego rodziny, którzy dokonają darowizn na rzecz fundacji rodzinnej.
Okres funkcjonowania fundacji rodzinnej w organizacji jest to okres pomiędzy sporządzeniem aktu założycielskiego a wpisem do rejestru fundacji rodzinnej.
Czy fundacja rodzinna w organizacji może działać?
Fundacja rodzinna w organizacji przed wpisem do rejestru może działać w taki sam sposób jak fundacja po rejestracji. Część fundatorów na pokrycie funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej wnosi prawo własności nieruchomości, udziały w spółkach, akcje. Wówczas już fundacja zaczyna uzyskiwać przychody z czynszu, dywidendę lub inne przychody, które może reinwestować.
Na ile szczegółowy powinien być statut fundacji rodzinnej?
W naszej praktyce zalecam odejście od dość powszechnego ale moim zdaniem błędnego podejścia, iż statut pierwszej fundacji rodzinnej powinien być prosty, aby przejść przez proces rejestracji, a dopiero później należy dopracować statut aby w pełni odpowiadał oczekiwaniom fundatora. Jest to stanowisko błędne. Podejście to sprawdza się w przypadku rejestracji spółek w systemie S24, gdzie czas rejestracji w systemie S24 to kwestia 1 dnia roboczego, ale nie w przypadku rejestracji fundacji rodzinnych. Proces rejestracji fundacji rodzinnej obecnie trwa około 8, 9 miesięcy, a proces wprowadzenia zmian w statucie fundacji rodzinnej i późniejszy okres rejestracji tych zmian trwa około 3, 4 miesiące. Dlatego też nie powinno się wprowadzać na tak długi okres czasu rozwiązań prowizorycznych. Tym bardziej, że zmiany w statucie fundacji rodzinnej wchodzą w życie dopiero po rejestracji zmian.
Majątek w fundacji rodzinnej – co, jak i dlaczego?
Co może stanowić majątek fundacji rodzinnej?
Majątek fundacji rodzinnej mogą stanowić wszystkie aktywa zbywalne, czyli środki pieniężne (pieniądze), nieruchomości, udziały w spółkach handlowych, akcje, obligacje, jednostki funduszy inwestycyjnych, dzieła sztuki, prawa autorskie, inne prawa majątkowe np. aktywa związane z prowadzonym gospodarstwem rolnym, choć z pewnymi ograniczeniami co do działalności.
Wniesione do fundacji rodzinnej mienie musi służyć realizacji jej celów, albo celu szczegółowego wyznaczonego przez fundatora albo też celów pośrednich wyznaczonych przez zarząd fundacji rodzinnej jak np. osiąganie pewnych etapów inwestycji. Nie może natomiast służyć dalszej odsprzedaży, czyli działalności handlowej vide art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o fundacji rodzinnej (z wyłączeniem dotyczącym aktywów finansowych i praw udziałowych – zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o fundacji rodzinnej).
Jednym z najbardziej optymalnych rozwiązań jest gdy fundacja rodzinna posiada udziały w spółce prawa handlowego i uzyskuje dywidendę z tejże spółki. Wówczas zakładając, że spółka jest opodatkowania podatkiem CIT w wysokości 9 % jest to jedyne obciążenie w zakresie podatku dochodowego jakie istnieje zanim środki pieniężne zostaną reinwestowane przez fundację rodzinną. Dzięki temu rozwiązaniu można uzyskiwać dochody w fundacji rodzinnej opodatkowując je efektywną stopą opodatkowania w wysokości 9 %.
Jak zarządzać majątkiem fundacji rodzinnej i go pomnażać?
Zasady zarządzania majątkiem fundacji rodzinnej są określone w statucie. Aczkolwiek w wielu wypadkach w sposób ogólny, aby nie krępować swobody decyzyjnej zarządu fundacji rodzinnej. Z uwagi na cel powoływania fundacji rodzinnej wynikający z ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej jest ona inwestorem pasywnym, a zatem w mniejszym stopniu narażonym na utratę majątku na skutek strat w działalności operacyjnej takiej jak działalność handlowa, działalność usługowa, działalność produkcyjna. Dopuszczalna działalność gospodarcza fundacji (w ograniczonym zakresie) to: nabywanie i zbywanie papierów wartościowych i innych instrumentów finansowych, najem, dzierżawa lub udostępnianie mienia na innej podstawie o podobnym charakterze, przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach (fundacja rodzinna uczestniczy w tych podmiotach jako inwestor) oraz zbywanie innego mienia o ile nie zostało ono nabyte w celu dalszego zbycia – zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1) ustawy o fundacji rodzinnej.
Ograniczenia w działalności gospodarczej fundacji rodzinnej dotyczą między innymi: zakazu nabywania mienia wyłącznie w celu dalszego zbycia mienia, z pewnymi wyjątkami (np. z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych pochodzących z własnej działalności rolniczej w ograniczonym zakresie, unikanie produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym jeśli nie mieści się w dozwolonej działalności). Prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie działalności niedozwolonej skutkuje obowiązkiem zapłaty sankcyjnego podatku CIT w wysokości 25 %. Fundacja rodzinna ma prawo do obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej.
Negatywne konsekwencje wywołuje także wynajem aktywów fundacji na rzecz fundatora, beneficjentów oraz osób lub podmiotów z nimi powiązanych lub też powiązanych z fundacją rodzinną. Skutkuje to koniecznością zapłaty podatku dochodowego CIT w wysokości 19 % aczkolwiek uzyskuje się wówczas prawo do rozliczenia kosztów uzyskania przychodu, czyli np. do amortyzacji budynku na ogólnych zasadach.
Odpowiedzialność fundacji rodzinnej i ochrona majątku
Odpowiedzialność fundacji rodzinnej uregulowana jest w ten sposób, iż fundacja rodzinna odpowiada za swoje zobowiązania całym swoim majątkiem. Z tej racji, iż fundacja rodzinna nie powinna prowadzić działalności operacyjnej (działalności handlowej, usługowej, produkcyjnej, wytwórczej) istnieje konieczność usytuowania tej działalności w spółkach, w których fundacja będzie wspólnikiem, akcjonariuszem. Chroni to majątek fundacji przed niepowodzeniem biznesowym.
Majątek fundacji jest oddzielony od majątku fundatora, majątku beneficjentów fundacji. Dzięki temu majątek fundacji podlega ochronie przed roszczeniami wierzycieli fundatora, roszczeniami wobec beneficjentów oraz wobec członków rodziny fundatora. Analogicznie majątek fundatora i majątek beneficjentów jest oddzielony od majątku fundacji rodzinnej fundator ani beneficjenci nie odpowiadają za zobowiązania fundacji rodzinnej.
Zakładając fundację rodzinną i wyzbywając się na rzecz fundacji rodzinnej majątku należy mieć na względzie, iż w określonych szczególnych wypadkach fundacja rodzinna odpowiada solidarnie z fundatorem. Jest tak w przypadku odpowiedzialności za zobowiązania fundatora powstałe przed ustanowieniem fundacji oraz za roszczenia alimentacyjne wobec fundatora niezależnie od czasu ich powstania.
Natomiast jeżeli po ustanowieniu fundacji rodzinnej okaże się że ustanowienie fundacji było działaniem na szkodę wierzycieli wówczas fundacja może zostać pozwana skargą pauliańską.
Podsumowując kwestię ochrony majątku fundacji przed roszczeniami wierzycieli fundatora czy beneficjentów należy stwierdzić, że optymalnym rozwiązaniem jest ustanowienie fundacji rodzinnej w celu ochrony majątku (z pewnymi wyjątkami i ograniczeniami). Majątek bowiem wniesiony do fundacji rodzinnej pozostaje bezpieczny.
Jak działa fundacja na co dzień? Organy i ich zadania
Organy fundacji rodzinnej – kto tu rządzi?
Organizacja fundacji rodzinnej przypomina organizację spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Jest zarząd, który jest organem odpowiedzialnym za zarządzanie fundacją zgodnie z przepisami prawa, treścią statutu i za pomnażanie majątku w interesie beneficjentów. W fundacji rodzinnej musi cyklicznie odbywać się zgromadzenie beneficjentów w którym mają prawo uczestniczyć beneficjenci wskazani w statucie, którzy wyrazili zgodę na udział w tym organie. Może zostać także ustanowiona rada nadzorcza, w większości wypadków jako organ o charakterze fakultatywnym.
Zarząd: obligatoryjny organ fundacji rodzinnej.
Zarząd jest obligatoryjnym organem fundacji. Oznacza to, iż fundacja nie zostanie wpisana do rejestru fundacji rodzinnych jeżeli nie zostanie powołany zarząd fundacji. Rolą zarządu jest prowadzenie bieżących spraw fundacji, zarządzanie jej majątkiem, realizacja celów statutowych, przygotowywanie planów inwestycyjnych i ich realizacja, zawieranie umów, nabywanie i zbywanie aktywów zgodnie z przepisami prawa, dokonywanie płatności. Do obowiązków zarządu należy także reprezentacja fundacji rodzinnej przez co należy rozumieć dokonywanie czynności prawnych: zawieranie umów, składanie ofert, zawieranie umów o pracę, zatrudnianie osób, negocjowanie umów, podpisywanie aneksów, wypowiadanie umów, rozwiązywanie umów.
Celem działania zarządu musi być działanie w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów zgodnie z wolą fundatora.
Powoływanie i odwoływanie członków zarządu.
Zasadniczo na pierwszym etapie funkcjonowania fundacji rodzinnej – a ten etap zazwyczaj ma miejsce od momentu jej rejestracji aż do śmierci fundatora – powoływanie i odwoływanie zarządu fundacji rodzinnej jest zastrzeżone do kompetencji fundatora, który może to zrobić jednoosobowo. W wypadku jeżeli fundatorów jest wielu prawo to powierza się im jako wykonywane wspólnie lub też przyznaje się to prawo każdemu fundatorowi odrębnie. W późniejszym okresie czasu uprawnienie to przechodzi na zgromadzenie beneficjentów. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby prawo powoływania i odwoływania członków zarządu fundacji rodzinnej od razu zostało przyznane zgromadzeniu beneficjentów.
Rada nadzorcza (fakultatywna):
Rada nadzorcza ma pełnić funkcje nadzorcze nad działalnością zarządu fundacji rodzinnej. Warto ją powołać w fundacji rodzinnej gdzie zarządzanie fundacją powierzono zewnętrznym menedżerom lub osobom spoza grona fundatorów tzn. członek organu fundacji rodzinnej, członek zarządu nie będzie fundatorem lub bliską mu osobą. Dodatkowo w takim wypadku warto rozszerzyć zadania nadzorcze nad całą działalnością fundacji, a nie tylko w zakresie weryfikacji kwestii przestrzegania prawa i postanowień zawartych w statucie przez zarząd fundacji.
Rada nadzorcza jest obligatoryjna gdy liczba beneficjentów przekroczy 25 osób.
Zgromadzenie beneficjentów. Uwaga. Obowiązują inne zasady niż w spółce.
Zgromadzenie beneficjentów fundacji rodzinnej możemy zbliżyć do zgromadzenia wspólników w spółce z o.o. Z dwoma jednak wyjątkami.
Po pierwsze, w zgromadzeniu wspólników w spółce mają prawo uczestniczyć wszyscy wspólnicy. Natomiast zgromadzenie beneficjentów fundacji rodzinnej składa się wyłącznie z beneficjentów, którzy wyrazili zgodę na udział w tym organie i są do tego uprawnieni na mocy statutu. Statut może wyłączać udział określonych beneficjentów fundacji rodzinnej w zgromadzeniu beneficjentów. Uprawnienie to nadaje fundator w statucie fundacji.
Po drugie, w spółce z o.o. ilość głosów poszczególnych wspólników jest wprost proporcjonalna do wartości wniesionego przez każdego ze wspólników wkładu. W fundacji rodzinnej nie obowiązuje ta zasada a fundator w statucie, dowolnie może regulować ilość przyznaną każdemu z beneficjentów głosów.
Uprawnienia zgromadzenia beneficjentów wynikające z ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej to: zatwierdzanie sprawozdań finansowych, udzielanie absolutorium członkom organów fundacji rodzinnej, decydowanie o wyniku finansowym, dokonywanie zmian statutu, o ile to uprawnienie nie zostało zastrzeżone na rzecz fundatora w sposób wyłączny. W określonym zakresie ww. uprawnienia są przez nas rozszerzane w statucie o dodatkowe uprawnienia fakultatywne. Wynika to z dużej elastyczności i dowolności jaką nadaje ustawa o fundacji rodzinnej fundatorowi w zakresie kształtowania sfery organizacyjnej i majątkowej fundacji rodzinnej.
Bieżące funkcjonowanie i obowiązki zarządu fundacji rodzinnej
Bieżące obowiązki związane z funkcjonowaniem fundacji rodzinnej nie odbiegają od standardowych działań organów spółek. Stałym obowiązkiem jest prowadzenie księgowości i sprawozdawczość rachunkowa.
Ważnym obowiązkiem jest realizacja świadczeń na rzecz beneficjentów (zgodnie ze statutem fundacji). Fundacja bowiem ma działać w interesie beneficjentów oraz w celu spełniania świadczeń na ich rzecz).
Do obowiązków zarządu należy na pewno podejmowanie decyzji związanych z wykonywaną działalnością fundacji rodzinnej.
Zasady prowadzenia działalności gospodarczej w fundacji rodzinnej. Czyli co można a czego nie można robić?
Fundacja rodzinna, jakkolwiek może prowadzić działalność gospodarczą to w ograniczonym zakresie. Podlega wielu ograniczeniom w różny sposób interpretowanych. Najlepszym przykładem jest tutaj spór o wynajem krótkoterminowy lokali przez fundację rodzinną. Trwa przysłowiowe przeciąganie liny. A jest to spór o 9 % podatku CIT bowiem tą działalność fundacja rodzinna może prowadzić przez odrębnie powołaną spółkę np. spółkę z o.o. opodatkowaną podatkiem CIT w wysokości 9 %. Jest to rozwiązanie bezpieczniejsze ponieważ chroni majątek fundacji rodzinnej przed niepowodzeniem biznesowym.
Najważniejszą z zasad związaną z prowadzeniem działalności gospodarczej w fundacji rodzinnej jest zasadniczy zakaz nabywania mienia w celu dalszego zbycia. Można powiedzieć, że jest to w pewnym stopniu pułapka zastawiona na fundacje rodzinne ponieważ celem fundacji jest pomnażania aktywów, a najczęściej odbywa się to poprzez spieniężanie majątku. Jednak z uwagi na sankcje wiążące się z przekroczeniem tego zakazu (fundacja jest zobowiązana do zapłaty sankcyjnego podatku CIT w wysokości 25 %) to konieczne jest zasięgnięcie opinii doradcy podatkowego, aby nie popełnić kosztownego błędu.
Wyjątkiem od zakazu dokonywania transakcji handlowych (nabywania mienia w celu jej dalszego zbycia) jest prawo do obrotu papierami wartościowymi, aktywami finansowymi, prawami udziałowymi, prawami podobnymi. Czyli, fundacja rodzinna może być aktywnym inwestorem na rynku giełdowym lub aniołem biznesu. I to nie tylko na rynku polskim.
GAAR w fundacji rodzinnej, czyli czy fundacja rodzinna to niedozwolona forma optymalizacji podatkowej?
Zakładając fundację rodzinną, która oferuje jedne z najbardziej atrakcyjnych w obecnym stanie ustawodawstwa podatkowego korzyści podatkowe należy zachować ostrożność, aby założenie fundacji rodzinnej nie zostało uznanie za niedozwoloną formę optymalizacji podatkowej, co podlega tzw. klauzuli GAAR (klauzuli przeciwko niedozwolonemu unikaniu opodatkowania). Najczęściej takie ryzyko pojawia się w sytuacji gdy fundator zakłada fundację rodzinną, wprowadza do fundacji rodzinnej udziały w spółce, akcje i w krótkim okresie czasu zbywa wprowadzone do fundacji aktywa. Dzięki takiej operacji jest w stanie uzyskać bardzo wysokie sumy oszczędności w podatku dochodowym ponieważ fundacja rodzinna podlega od takiej transakcji zwolnieniu z podatku dochodowego CIT. Takie działanie, w sytuacji gdy nie zostało przeprowadzone w uporządkowany i zaplanowany sposób może być uznane za niedozwoloną formę optymalizacji podatkowej i wiązać się z poważnymi konsekwencjami podatkowymi.
Co dalej? Zakończenie działalności fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna w przeważającej większości wypadków jest zakładana na wiele pokoleń. W wielu wypadkach inicjatorami założenia fundacji rodzinnej są osoby, które chcą w uporządkowany sposób przekazać własny majątek następcom prawnym unikając ryzyka jego rozdzielenia w procesie spadkobrania. Fundacji rodzinnej nadają charakter wielopokoleniowy, wprowadzając takie zasady ładu rodzinnego, aby fundacja realizowała nadany przez nich cel w kolejnych pokoleniach.
Na zupełnie przeciwnym biegunie są fundatorzy, którzy jeszcze nie myślą o sukcesji a chcą reinwestować zyski w fundacji rodzinnej bez podatku, a zwłaszcza bez podatku Belki.
W każdym wypadku zbudowany portfel inwestycyjny aktywów fundacji powinien przesądzić, aby nie likwidować fundacji rodzinnej. Nie powinna więc ona kończyć działalności po śmierci fundatora lub jego następców prawnych. Korzyści bowiem z jej powołania będą służyć nie tylko fundatorowi i jego następcom prawnym ale też i kolejnym pokoleniom.
Kiedy fundacja rodzinna może zostać rozwiązana?
Decyzja o zakończeniu bytu fundacji rodzinnej i o rozwiązaniu fundacji rodzinnej może być motywowana następującymi powodami: osiągnięciem celu dla którego została powołana, upływem czasu na jaki została ustanowiona, brakiem środków na dalszą działalność, decyzją odpowiedniego organu fundacji wskazaną w statucie, śmiercią fundatora (jeśli statut tak przewiduje) lub też innymi przyczynami wskazanymi w statucie. O rozwiązaniu fundacji rodzinnej może też zdecydować fundator o ile ma to uprawnienie.
Proces likwidacji fundacji rodzinnej
Po zapadnięciu decyzji o rozwiązaniu fundacji rodzinnej otwiera się proces likwidacji fundacji, który polega na zakończeniu interesów, stosunków prawnych, wykonaniu umów, spłaceniu zobowiązań i przekazaniu aktywów fundacji na rzecz osób wskazanych w statucie. Najczęściej będą to beneficjenci fundacji rodzinnej. Likwidację fundacji rodzinnej przeprowadzają likwidatorzy.
Co dzieje się z majątkiem po likwidacji?
Zasady podziału pozostałego majątku fundacji rodzinnej po przeprowadzeniu jej likwidacji określa statut. Informacji dotyczących postępowania w przypadku rozwiązania fundacji rodzinnej należy zatem szukać w statucie fundacji, który ustanawia fundator.
Fundacja rodzinna 2025 – Twój plan na bezpieczną przyszłość? Co dalej?
Fundacja rodzinna ma wiele zalet ale też oczywiście i wad. Wadą jest pełna rachunkowość, obowiązki sprawozdawcze, pewien stopień sformalizowania działalności, sformalizowany stopień przepływów finansowych pomiędzy fundacją a beneficjentami. Wadą jest konieczność prowadzenia analizy, co jest działalnością dozwoloną, a co jest działalnością niedozwoloną fundacji rodzinnej. Wadą są pułapki podatkowe jakie powstają w związku z przepisami podatkowymi wymagającymi dużej wiedzy i doświadczenia (GAAR, zakaz prowadzenia działalności handlowej itp.).
Natomiast fundacje rodzinne mają wiele zalet, które w wielu wypadkach przeważają nad wadami: zabezpieczenie majątku wniesionego przez fundatora przed wierzycielami, możliwość przeprowadzenia planowanej i przemyślanej sukcesji, planowanie wielopokoleniowe w zakresie zarządzania majątkiem, zabezpieczenie majątku przed niekorzystnym rozdrobnieniem, integracja rodziny wokół wspólnego interesu ekonomicznego, ogromne korzyści podatkowe.
Fundacja rodzinna jest doskonałą odpowiedzią na współczesne wyzwania biznesowe i rodzinne w zakresie sukcesji, planowania podatkowego, reinwestowania środków z bieżących przychodów z działalności gospodarczej. Jej elastyczność konstrukcji pozwala na dokonywanie zmian i wykorzystanie wielu dostępnych opcji i wariantów rozwiązań. Dlatego też określamy jaką hitem prawnym i podatkowym na 2025 rok.
Nie czekaj, zaplanuj przyszłość swojego majątku i rodziny już dziś.
Gdzie szukać dalszych informacji i profesjonalnego wsparcia? Jeśli rozważasz ustanowienie fundacji rodzinnej, skontaktuj się ze mną. Wraz z doradcą podatkowym i zespołem pomożemy Ci przejść przez cały proces i dostosować fundację do Twoich unikalnych potrzeb.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 326 ze zm.).
